نقشه خوانی در مدارات فرمان وقدرت

استاندارد ها

۱. نقشه های مدار کنترل :

در نقشه ی یک سیستم الکتریکی وسایل وتجهیزات الکتریکی با علامت های اختصاری نمایش داده می شود .در این مقاله سعی شده است که از سیستم IEC در مورد مدارهای فرمان وقدرت بهره گرفته شود.

۲. علایم اختصاری:

قبل از بررسی واتصال مدارهای الکتریکی لازم است با برخی از علایم اختصاری اشنا شویم .

جدول ۱ کنتاکت ها:

جدول۲ وسایل خبردهنده:

جدول۳ کنتاکتور ورله :

جدول۴ محرک عملگرها:

جدول ۵ کلید ها وکنتاکت ها:

۳.حروف شناسایی:

هردستگاهی که در مدار فرمان مورد استفاده قرار می گیرد با یک حرف لاتین شناسایی وبه وسیله همین حرف در تمامی نقشه ها ولیست وسایل نشان داده می شود اگر تعداد دستگاها در یک نقشه مشابه از یکی بیشتر باشد در این صورت به دنبال حرف مشخص کننده دستگاه عدد نیز اورده می شود مانند Q1-Q2-Q3و یا K1M- K2M و یا  K1T-K2T.

حروف شناسایی

۴.انواع نقشه:

الف) شمای فنی یا تک خطی:

این نقشه به بیننده درباره تاسیسات مورد نظر یک دید کلی می دهد .

ب)نقشه مسیر جریان فرمان وقدرت:

در این نقشه موارد زیر مشخص می شود :

1. قسمت های مختلف مدار با مسیر جریان ها بدون توجه به موقعیت نصب ان ها
2.  کليه وسايل با حروف استانداردی مشخص می گردد که در سمت چپ علائم اختصاری نوشته می شود .
3. مسير جريان هر خط به طور کامل معلوم است.
4. . شماره گزاری مسير جريانها از چپ به راست بوده و زير خط افقی مدار ، جدولی ترسيم می شود که معلوم می کند کنتاکتهای اين وسيله در کدام خطوط مدار فرمان قرار دارند . خط تيره در اين جدول نمايش دهنده عدم استفاده از کنتاکت آن وسيله است.وضعيت باز و بسته بودن و نوع کنتاکتها در بالای جدول مشخص می شود .

برای ترسيم نقشه مدار فرمان ( مسير جريان ) بايد به نکات زير توجه کرد:

الف – عدد خط ( شماره مسير جريان ) :در نقشه ها عدد خط به دوروش اجرا می شود:
روش سری ؛ روش ذخيره ای .
روش سری: در اين روش ابتدا خطوط مدار قدرت شماره می گردد و سپس دنباله اعداد به خطوط مسير جريان مدار فرمان داده می شود ( مثلا از ۱ تا ۸ شماره خطوط مدارقدرت بوده و از ۸ تا۲۳           شماره مسير جريانهای مدار فرمان ). عيب اين روش بسته شدن شماره های مدار قدرت است که نمی توان وسيله ای را به نقشه اضافه کرد ؛ يعنی بلافاصله بعد از شماره ۸ در مدار قدرت   شماره ۹ در مدار فرمان مورد استفاده قرار می گيرد . اين روش در مدارهايی به کار برده می شود که که امکان توسعه برای آن وجود نداشته باشد .

روش ذخيره ای: در اين روش ابتدا مسير جريانهای مدار فرمان از عدد يک شماره گذاری تا اخر مدار مثلا۲۱ ادامه می دهيم . سپس با ذخيره اعدادی مثلا  از ۲۱ تا ۴۱ (۲۰=۲۱-۴۱)   شماره خطوط مدار قدرت را از شماره ۴۲ شروع می کنيم . پس جهت توسعه مدار ۲۰ خط فرمان ذخيره شد . اين روش در مواقعی استفاده می شود که احتمال توسعه مدار وجود داشته بشد . ( تفاوت دو روش گفته شده ، در تعداد ارقام مسير جريان قدرت و فرمان است ).

ب – نشان دادن نقاط انشعاب در نقشه مدار فرمان ( عدد انشعاب ) : عدد انشعاب نيز به دو روش به کار می رود:

روش سری ؛ روش تابع خط.

روش سری: در اين روش از مسير جريان شماره ۱ در مدرا فرمان شروع می کنيم و تا آخرمسير جريانها اين اعداد را ادامه می دهيم (۱-۲-۳–۴-۵-…) عيب اين روش آنست که اگر سيمی در تابلو برق قطع شود ، مشخص نمی شود که مربوط به کدام مسير جريان است.

روش تابع خط : دراين روش عدد انشعاب را با توجه به شماره مسير جريان خطوط انتخاب میکنند.برای مثال ، عدد ۱۲ يعنی خط اول انشعاب دوم يا عدد ۳۵ يعنی خط سوم انشعاب پنجم .
هرگاه عددهای خط زياد شوند و به سه رقم و يا چهار رقم برسند، برای مشخص کردن شماره خط و شماره انشعاب از فاصله يا نقطه استفاده می شود ؛ مثلا ۱۲۰۱ خط ۱۲ انشعاب اول یا ۲۴۰۱۲ يعنی خط ۲۴ انشعاب ۱۲.

پ – عدد وسيله :
هر وسيله ای که در مدار کنترل به کار برده شود ، بوسيله حروف و اعداد معرفی می شود . بنابراين روش عدد گذاری آنها بايد مورد توجه قرار بگيرد . به طور کلی می توان وسايل را به دو دسته تقسيم کرد : وسايل دستی و مکانيکی ؛ وسايل اتوماتيکی

وسايل دستی و مکانيکی ؛
کليه وسايلی که با دست فرمان می گيرند ( مانند استاپ استارتها) و يا به طور مکانيکی فرمان می گيرند ( مانند ميکرو سويچها يا ليميت سويچها)با اعداد تک رقمی مشخص می شوند.برای کنتاکهای بسته اين وسايل از اعداد ۱ و ۲ و برای کنتاکتهای باز آنها از اعداد ۳ و ۴ استفاده می شود . هرگاه از يک نوع وسيله به تعداد زياد استفاده شود ، به حروف مشخص کننده وسيله انديس عددی می دهيم .

وسايل اتو مکانيکی مثل کنتاکتورها ، تايمرهاو بيمتال ها؛

آن قسمت از کنتاکتورها که در مدار قدرت به کار برده می روند، با اعداد تک رقمی مشخص  می شوند ، بدين صورت که ورودی تيغه ها با اعداد ۱-۳-۵ وخروجی انها با اعداد ۲-۴-۶ نمایش داده می شوند.

کنتاکتهای فرمان کنتاکتور به دو روش مشخص می شوند . درهر دو روش کنتاکتهای فرمان با اعداد دو رقمی مشخص می شوند .

در روش اول عددسمت چپ معرف چندمين کنتاکت کنتاکتور است و رقم سمت راست اگر ۲ و ۱ باشد ، به معنی بسته بودن و اگر ۴ و ۳ باشد به معنی باز بودن است .  اعداد کنتاکت در اين روش به دنبال هم و با صورت سری نوشته می شوند .

در روش دوم کنتاکتهای باز و بسته ، دسته بندی می شوند و جداگانه شماره می گيرند و همچنين مدار قدرت بی متال ، مثل کنتاکتورها با اعداد تک رقمی مشخص می شوند.۱-۳-۵ ورودی و ۲-۴-۶ خروجی قسمت قدرت بيمتال را نشان می دهد.

شماره طبق دوم کنتاکتورها از عدد۵ شروع می شود.

ت -شماره ترمینال:

در نقشه مسير جريان روبروی نقاط انشعاب عددی در داخل پرانتز نوشته می شود که مشخص می کند نقطه انشعاب مورد نظر به کدام ترمينال خارجی وصل شده است . در داخل پر انتز شماره ترمينالها مشخص می گردد .

ث- عدد بوبين :
روبروی کنتاکت کليه وسايل مدار فرمان عددی داخل پرانتز نوشته می شود که مشخص میکند بوبين اين کنتاکت در کدام خط از مسير خطوط جريان قرار دارد .در زير خطوط مدار فرمان ، مسير جريان در مدار فرمان جدولها ياعلامتهايی ترسيم می شود که مشخص کننده وضعيت تيغه های کنتاکتور يا تايمر در خطوط مختلف مسير جريان است .با استفاده از آنها می توان ضمن کسب اطلاع از تمامی کنتاکتهای يک کنتاکتور يا تايمر از چگو نگی قرار گرفتن تيغه ها در مسير جريانهای مختلف مطلع شد . اين جدولها ممکن است به سه شکل زير خطوط مسير جريان ترسيم شود:

ج)نقشه سیم ها یا نقشه خارجی:

از نقشه سيمها و يا نقشه خارجی برای مشخص کردن دستگاههای الکتريکی مانند موتور ، ميکروسويچ ، شستی و … که خارج از تابلو فرمان قرار می گيرند و نيز برای اتصال آنها به تابلو فرمان استفاده می شود . اين نقشه مهمترين نقشه ضميمه برای مونتاژ تاسيسات الکتريکی است و در آن ، وسايلی که بايد به ترمينالهای تابلو فرمان اتصال يابند و در خارج از تابلو فرمان هستند نيز ترسيم می شود.

د)نقشه مونتاژ:

برای اجرا و سيمکشی مدار قدرت و مدار فرمان ، اغلب از نقشه مسير جريان که شرح آن قبلا داده شده استفاده می شود . در تاسيسات و مدارهای الکتريکی گسترده ، علاوه بر نقشه
مسير جريان ، از نقشه مونتاژ نيز استفاده می شود . همانطور که گفته شد ، اين نقشه تنها برای مونتاژ وسايل الکتريکی در تابلو فرمان و سيم بندی آنها مورد استفاده قرار می گيرد .

برای ترسيم نقشه مونتاژ شکل ظاهری هر يک از دستگاهها را با در نظر گرفتن موقعيت مکانی آنها در داخل تابلو ، رسم می کنند و سپس برای اتصالات داخلی بين هر يک از آنها
نيز اين کار را انجام می دهند . جهت نمايش هر يک از دستگاهها ، از علائم اختصاری آنها نيز می توان استفاده کرد ، اما بايد به طريقی آنها را ترسيم کرد که بتوان هر يک از ترمينالهای دستگاه را همانطور که روی تابلو نصب شده اند ، نشان داد

ی ) نقشه ترمينالها:
به جای نقشه خارجی ونقشه مونتاژ ، می توان به خوبی از نقشه ترمينالها استفاده کرد.در اين نقشه، تنها ترمينالهای تابلو فرمان به همراه سيمهای ورودی و خروجی ترسيم می گرددو
مطابق توضيحی که قبلا در مورد نقشه خارجی و نقشه مونتاژ داده شد ،  شماره سيمهای نقشه مسير جريان در روی ترمينالها نوشته می شود . در روی هر يک از
سيمهای ورودی و خروجی به ترمينالها، محل اتصال سر ديگر آنها نوشته می شود . همچنين سطح مقطع هر يک از سيمها و يا کابلها نيز مشخص می گردد .

نقشه خوانی