نحوه پلاک خوانی الکتروموتورها

نحوه پلاک خوانی الکتروموتور های سه فاز و تک فاز:

معمولا مشخصاتی که روی الکتروموتورها قید می شود در جدول زیر هستند:

ولتاژ کاری (Voltage)

معمولا روی پلاک موتور ها ولتاژ نامی سیم پیچ ها بصورت ۲۲۰/۳۸۰ نوشته شده است. ولتاژ کمتر بیانگر حداکثر ولتاژیست که می توان به هر کلاف اعمال نمود.

فرکانس ( Frequency):HZ

فرکانس شبکه برق معمولا ۵۰ یا ۶۰ هرتز است و اکثر موتورها نیز قابلیت کار کردن با این فرکانس ها را دارند.

اگر بیش از یک فرکانس بر روی پلاک درج شده باشد، سایر پارامترهایی که از تغییر در فرکانس ورودی روی موتور تاثیر می پذیرند مانند گشتاور، جریان، چرخه کاری مفید و توان نیز روی پلاک موتور درج می گردند.

تعداد فاز کاری ( Phase)

این پارامتر بیانگر تعداد خطوط تغذیه موتور در راه اندازی آن می باشد. تکفاز ۲۲۰ولت و سه فاز ۳۸۰ولت در نظر گرفته می شوند.

نوع ( Type) یا مدل موتور

در این قسمت سازندگان موتورها اغلب نام تجاری یا کد محصول را درج می کنند. که در واقع این کد ابزاری جهت معرفی محصول می باشد. نحوه انتخاب این کد استاندارد ثابتی ندارد و هر سازنده با تعیین یک استاندارد داخلی اقدام به نامگذاری و کد گذاری محصولات خود می کند.

جریان Current:I

جریان درج شده بر روی پلاک موتور متناظر با توان خروجی، ولتاژ و فرکانس نامی می باشد.

ضریب توان COSQ : ( Power factor)

اختلاف فازی که بدلیل خاصیت سلفی موتور بین جریان و ولتاژ ایجاد میشود را ضریب توان (کسینوس فی) گویند. این عدد بین صفر و یک تغییر میکند و هر چه قدر خاصیت سلفی موتور کمتر باشد این عدد به یک نزدیکتر بوده و توان راکتیو موتور به صفر نزدیکتر و موتور دارای راندمان بالاتری خواهد بود. این عدد را به صورت cosφ ، PF یا P.F. نمایش می دهند.

کیلو وات یا اسب بخار( kW or horsepower) :توان موتور

وات به نشانه کوتاه شده ( یکای سنجش توان در سیستم استاندارد بین‌المللی واحدها است.) یک وات برابر است با یک ژول انرژی در هر ثانیه. وات بیانگر آهنگ مصرف یا تولید انرژی است.

یک کیلووات ساعت برابر است با انرژی مصرف‌ شده دستگاهی با توان ۱۰۰۰ وات در مدت یک ساعت.

اسب بخاربه انگلیسی: (Horsepower) که به‌اختصار با hp نشان داده می‌شود، یکای توان است که میزان کار انجام‌شده در واحد زمان را بیان می‌کند. این واژه در اواخر قرن هجدهم توسط مخترع اسکاتلندی، جیمز وات برای مقایسه بازده موتور بخار با قدرت اسب‌های کاری به تصویب رسید. بعدازآن برای سنجش بازده موتورهای پیستونی و الکتریکی و توربین‌ها کاربرد آن بیشتر گسترش یافت، اما امروزه این اصطلاح به خاطر تعریف‌های مختلفی که از آن موجود بوده، در علوم چندان به کار نمی‌رود. اسب بخار به‌عنوان مقیاسی از توان موتورهای درون‌سوز بیشتر در صنعت خودروسازی اصطلاحی رایج است. واحد توان در دستگاه SI وات است. یک اسب بخار، بنا بر تعاریف مشهور، بین ۷۳۵٫۵ تا ۷۵۰ وات است. در منابع و محاسبات مهندسی برق، یک اسب بخار برابر با ۷۴۶ وات است. تصویر اسب بخار متریک (اسب بخار). یک اسب بخار قدرت موردنیاز برای بلند کردن وزن ۷۵ کیلوگرم (میانگین وزن یک نفر) به یک متری (۳٫۲۸ فوت) در عرض یک ثانیه است. اسب بخار متریک معادل تقریبی ۷۳۵٫۵ وات است

سرعت بار کامل ( Full-load speed)n

سرعت بار کامل عبارت است از سرعتی که در آن گشتاور بار کامل نامی در توان خروجی نامی تحویل داده می شود. معمولا سرعت بار کامل بر حسب دور بر دقیقه نوشته می شود. این سرعت با عناوین سرعت لغزشی یا سرعت واقعی روتورنیز نامیده می شود.

بازده موتور ( Efficiency ): راندمان:ƞ

بازده عبارت است از توان خروجی موتور تقسیم بر توان ورودی آن ضرب در صد. بازده به صورت درصد بیان می گردد. بازده توسط سازنده تضمین می شود که در محدوده باند خاصی قرار داشته باشد که بسته به استاندارد طراحی از قبیل IEC یا NEMA تغییر می کند. کارآیی موتور ( Effeciency ) : درحقیقت همان بازده موتور است و نشان دهنده این است که چه مقدار از انرژی داده شده به موتور به انرژی مکانیکی تبدیل می شود . هرچه این عدد به یک نزدیکتر باشد کارآیی موتور بیشتر و البته قیمت موتور بالاتر است . یک موتور ۳۰ اسب بخار با کارآیی ۹۳.۶% در مقایسه با موتور مشابهی با کارآیی ۸۳% ، انرژی کمتری مصرف می کند . در نتیجه حرارت کاری پائین تر ، طول عمر بیشتر ، و سطح نویز کمتری خواهد داشت.

چرخه کاری ( Duty) S :

Duty عبارت از مدت زمانی که در آن موتور می تواند با توان نامی خود کار کند. در بسیاری از موارد موتور می تواند این کار را به طور پیوسته انجام دهد که با S1 یا پیوسته نمایش داده می شود. اگر چیزی بر روی پلاک درج نشده باشد فرض بر این خواهد بود که موتور برای چرخه کاری S1 طراحی شده است. هشت حالت کاری طبق استاندارد تعریف شده است که با حروف S1 تا S8 نمایش داده می شوند. مفهوم هر یک از حروف مطابق یک حالت کاری موتور می باشد به عنوان مثال اگر روی پلاک موتوری در ردیف نوع کار S1 نوشته شده باشد نشان می دهد که این موتور تحت بار نامی، در درجۀ حرارت پایدار و بی وقفه کار می کند بدون اینکه از دمای مجاز موتور تجاوز کند.

S1 -کاردهی پیوسته:

موتور در یک بار ثابت برای زمان طولانی کار می کند تا به تعادل حرارتی برسد.

S2 -کاردهی کوتاه مدت:

موتور در یک بار ثابت کار می کند. اما نه آنقدر طولانی مدت که به تعادل حرارتی برسد، و بقیه چرخه تناوب کار به اندازه کافی بلند مدت است که دمای الکتروموتور کاهش یافته و به دمای محیط برسد.

S3–کاردهی دوره ای متناوب:

ترتیبی از چرخه های با کاردهی یکسان، که هر کدام شامل یک زمان کارکرد با بار ثابت و یک زمان بدون تغذیه و سکون می باشد. در این نوع کاردهی چرخه به صورتی است که در آن جریان راه اندازی، تاثیر چندانی بر افزایش دما ندارد.

S4 کاردهی دوره ای متناوب با راه اندازی:

ترتیبی از چرخه های با کاردهی یکسان که هر کدام شامل یک زمان راه اندازی قابل ملاحظه ، یک زمان کارکرد با بار ثابت و یک زمان بدون تغذیه و سکون می باشد. موتور هیچ وقت به تعادل حرارتی نمی رسد. اما جریان راه اندازی تاثیر اندکی بر افزایش دما دارد.

S5– کاردهی دوره ای متناوب با ترمز الکتریکی:

ترتیبی از چرخههای با کاردهی یکسان که هر کدام شامل یک زمان راهاندازی، یک زمان کارکرد با بار ثابت، یک زمان ترمز و یک زمان بدون تغذیه و سکون می باشد. یادآوری– منظور از کاردهی دوره ای آن است که تعادل حرارتی در زمان روشن بودن و تحت بار بدست نمی آید.

S6–کاردهی دوره ای با کارکرد پیوسته:

ترتیبی از چرخه های با کاردهی یکسان که هر یک شامل یک زمان کارکرد با بار ثابت و یک زمان کارکرد در بی باری است و هیچ زمان بدون تغذیه و سکون وجود ندارد.

S7 –کاردهی دوره ای با کارکرد پیوسته و ترمز الکتریکی:

توالی از چرخه های با کاردهی یکسان که هر یک شامل یک زمان راه اندازی ، یک زمان کارکرد با بار ثابت و یک زمان ترمز الکتریکی می باشد. هیچ زمان سکون و بدون تغذیه وجود ندارد.

S8-کاردهی دوره ای با کارکرد پیوسته با تغییرات وابسته بار / سرعت:

ترتیبی از چرخه های با کاردهی یکسان که هر یک شامل یک زمان کارکرد با بار ثابت متناظر با سرعت دورانی از پیش تعیین شده که به دنبال آن یک یا چند زمان کارکرد دیگر با بارهای ثابت و سرعت های دورانی متفاوت متناظر با آنها بیان می شود.

کلاس عایقی ( Insulation class) CL:

میزان تحمل حرارتی سیم پیچی موتور را براساس استانداردهای تعیین شده، کلاس عایقی نامند . کلاس عایقی به صورت یک حرف انگلیسی مانند B یا F بیان می شود، که هر چه از نظر ترتیب حروف الفبا عقب تر باشد، عملکرد بهتر خواهد بودجدول زیر، حروف اختصاری مربوط به کلاس های حرارتی ماشین های الکتریکی را نشان می دهد.

برای مثال، کلاس عایقی F عمر نامی طولانی تری در دمای راه اندازی مشخص نسبت به کلاس B دارد.

درجه حفاظت بدنه ( Enclosure)IP:

شرایط محیطی که یک موتور میتواند آن را تحمل کند و صدمه نبیند، بوسیله دو عدد مشخص میشود. این عدد را با IPXY نمایش میدهند که معنی عدد سمت چپ و راست در مقاله مربوطه در سایت آمده است.

نوع یا کلاس قفس روتور:

این مشخصه را با حروف انگلیسی A، B، C و یا D نشان می دهند. هر کدام از این نوع ماشین ها دارای مشخصه سرعت – گشتاور متفاوتی هستند.

به عنوان مثال موتور با تیپ D دارای گشتاور راه اندازی زیاد و جریان راه اندازی کم است. همچنین در شرایط کار عادی، سرعت آن فاصلۀ زیادی تا سرعت سنکرون موتور دارد

ضریب خدمات یا ضریب کارکرد:

این مشخصه بیانگر میزان اضافه باری است که موتور می تواند در شرایط کاری طولانی مدت تحمل کند. مثلاً اگر ضریب خدمات برابر با ۱٫۱۵ باشد یعنی، موتور می تواند باری به اندازه ۱٫۱۵ برابر بار نامی خود را تحمل کند.

نوع اتصال سیم پیچی استاتور:

در موتورهای القایی سه فاز ممکن است سیم پیچی های استاتور در داخل موتور توسط سازنده به صورت ستاره یا مثلث بسته شده باشند. در این حالت نوع اتصال بر روی پلاک موتور ذکر می شود.

همچنین ممکن است سازنده، امکان دسترسی به تمامی سرهای سیم پیچ های استاتور را به مصرف کننده داده باشد تا بتواند موتور را به دلخواه خود، ستاره یا مثلث ببندد.

–No

شماره و سری ساخت الکتروموتور است که در کارخانه درج می‌شود.

– ICE

این نمایه نحوه خنک کاری الکتروموتور را بیان می‌کند.
در تعیین IEC از حروف و اعداد استفاده می‌کنند و به عبارتی، کد IC بیانگر نحوه خنک کاری در استاندارد IEC است. یک کد اختصاصی برای هرکدام از روش‌های خنک کاری وجود دارد. از موتورهای کوچک خنک شونده با فن تا موتورهای بزرگ خنک شده با مایعات. کدها می‌توانند تا حدودی پیچیده باشند. تا چهار حرف، کد چهاررقمی.
-IC 01 رقم اول بیانگر این است که هوا می‌تواند آزادانه به داخل و بیرون موتور جاری شود. رقم دوم بیانگر این است که جریان هوا با استفاده از یک پره فن موجود در موتور ایجادشده است. این معادل موتور استاندارد NEMA ” باز خنک شده با فن” به دلیل عمل فن داخل آن است
–I C 40 رقم اول بیانگر این است که سطح فریم (محفظه خارجی) خنک می‌شود یعنی جریان داخلی نداریم. رقم دوم بیانگر این است که خنک کاری با جریان همرفت انجام می‌گیرد و هیچ فنی وجود ندارد. این روش معادل استاندارد NEMA ” موتور کاملاً بسته، بدون بادخوری (TENV)” است.
–IC 41 مجدد رقم نخست بیانگر خنک کاری سطح محفظه است، اما رقم دوم بیانگر این است که جریان هوا رویی موتور با یک فن داخل موتور ایجاد می‌شود. این روش خنک کاری معادل با ” موتور محفظه کاملاً بسته خنک شده با فن (TEFC)” است.
–I C 48 رقم نخست بیانگر این است که سطح خارجی فریم محفظه خنک می‌شود. یعنی بدون جریان داخلی. اما دومی می‌گوید که موتور در جریان هوای فن گردان یا بلوور قرار دارد. این متناظر است با روش خنک کاری NEMA ” محفظه کاملاً بسته، هوابر روی موتور(TEAO)”. این روش درجایی استفاده می‌شود که موتور در مسیر جریان فن یا بلوور که می‌چرخاند قرار دارد. و ازاین‌رو با کارکرد فن موتور نیز خنک می‌شود. در بیشتر مقاصد و کاربری‌ها، C 01 طبق NEMA طرح بازگفته می‌شود.
-IC 40 محفظه کاملاً بسته بدون بادخوری
I-I C 41 محفظه کاملاً بسته خنک شونده با فن (TEFC)
-IC 48 محفظه کاملاً بسته با هوای روی موتور (TEAO) هستند.
موتورهای IEC تعریف “ضریب سرویس” را ندارند. در عوض، افزایش دما، دمای محیط و ارتفاع نامی در مقدار نامی توان خروجی منظور شده‌اند. اگر به ضریب سرویس بیشتر نیاز است باید از موتور بزرگ‌تر استفاده کنید.